Konferencja: Realizacja standardu opieki okołoporodowej – 2024

22. listopada 2024 Prezeska Fundacji Marlena Świrk wystąpiła w roli prelegentki w konferencji dotyczącej standardów opieki okołoporodowej. Jej udział w konferencji był niezwykle ważny, ponieważ organizacje zajmujące się laktacją zwykle w takich wydarzeniach są pomijane.

Temat konferencji: Realizacja standardu opieki okołoporodowej kluczem do bezpieczeństwa i satysfakcji kobiet. Organizatorzy konferencji: Rzecznik Praw Pacjenta we współpracy z Ministerstwem Zdrowia, Ginekologiczno – Położniczym Szpitalem Klinicznym im. Heliodora Święcickiego Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Było to już drugie spotkanie w tym roku zorganizowane przez RPP.

W konferencji wzięli udział:

• przedstawiciele środowiska medycznego (lekarze, położne, pielęgniarki),
• osoby zarządzające placówkami ochrony zdrowia,
• urzędnicy mający wpływ na przepisy dotyczące opieki okołoporodowej,
• przedstawicielki organizacji pozarządowych reprezentujące głos kobiet.

[Tu] możesz obejrzeć pełną relację z konferencji.

Panele konferencji

Celem konferencji było omówienie działań mających wpływ na poprawę i rozwój opieki okołoporodowej. Konferencja została podzielona na cztery panele:

I. Podmiotowość pacjentki w standardzie opieki okołoporodowej

Prowadzący: Dagmara Korbasińska – Chwedczuk, Dyrektor Departamentu Zdrowia Publicznego w Ministerstwie Zdrowia, koordynująca Departament Równości w Zdrowiu.

W czasie tego panelu paneliści omówili zmiany, jakie zaszły na przestrzeni lat wpływające na poprawę bezpieczeństwa kobiet w porodzie. Obecnie pacjentki wybierają placówkę opierając swoją decyzję na opiniach kobiet. Wybierają placówkę, gdzie czują się zaopiekowana, są dobre relacje między pacjentką a personelem medycznym, gdzie jest wysoka jakość usług medycznych.

Bartłomiej Chmielowiec – Rzecznik Praw Pacjenta przedstawił wyniki badania przeprowadzonego przez biuro RPP. Wyniki pokazały, że dla połowy kobiet poród był trudnym doświadczeniem. 

Profesor Katarzyna Kotfis Konsultant Krajowa w dziedzinie anestezjologii i intensywnej terapii omówiła dostępność znieczulenia zewnątrzoponowego z perspektywy praktyki lekarzy anestezjologów. Jej zdaniem konieczne jest wykształcenie większej liczby specjalistów anestezjologicznych. 

Joanna Pietrusiewicz – Prezeska Fundacji Rodzić po Ludzku wskazała między innymi na:

• konieczność poprawy opieki laktacyjnej i jej refundację,
• wzrost wyceny świadczeń zdrowotnych, zwłaszcza realizowanych przez położne POZ, które stanowią podstawę opieki okołoporodowej w Polsce (od porodu do menopauzy),
• realizację ciągłości opieki nad rodzącą i dzieckiem,
• konieczność przeciwdziałania rosnącemu odsetkowi cięć cesarskich.

Podkreśliła również brak monitorowania „standardów”, mechanizmów kontrolnych w zapisach rozporządzenia. 

Dr hab. n. med. Rafała Iciek – Kierownik Centrum Diagnostyki Prenatalnej Ginekologiczno – Położniczego Szpitala Klinicznego Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu powiedział o planowanym nowym rozwiązaniu, tj. o refundacji badań prenatalnych w pierwszym trymestrze ciąży dla wszystkich kobiet w ciąży. Jego zdaniem diagnostyka przesiewowa ciąż ma ogromne znaczenie.

Profesor Ewa Wender – Ożegowska – Konsultant Krajowa w dziedzinie ginekologii i położnictwa zwróciła uwagę na konieczność informowania kobiet o prawie i dostępie do rutynowych i refundowanych badań.

II. Głos matek – głos pacjentek. Standardy opieki okołoporodowej – potrzeby a rzeczywistość

Prowadzący: Joanna Pietrusiewicz, Prezeska Fundacji Rodzić po Ludzku, która uczestniczyła również w panelu I i IV.

III. Dobre praktyki – prezentacja szpitali położniczych

Prowadzący: prof. Ewa Wender – Ożegowska, konsultant krajowy w dziedzinie położnictwa i ginekologii.

Panel ten był poświęcony dobrym praktykom na przykładzie konkretnych szpitali położniczych. O dobrych praktykach, wpływających na jakość opieki opowiedzieli przedstawiciele i przedstawicielki wybranych placówek. Jednym z nich był Artur Krawczyk – Prezes Zarządu Szpitala Południowego w Warszawie. Opowiedział on o procesie budowania zespołu, który pozwolił na świadczenie opieki na najwyższym poziomie. Usługi oddziału oceniane są wysoko przez kobiety w ankiecie FRpL Głos Matek. Jako niezbędny element budowania dobrego zespołu Prezes wskazał na: zaangażowanie całego zespołu, wspólne wartości oraz rolę kierowników podmiotów w doborze i utrzymaniu zespołu na obranym kursie. Ogromną rolę w tym procesie odegrały położne. Położne zatrudnione w szpitalu mają dużą samodzielność, zgodną ze swoimi kompetencjami, przełożeni liczą się z ich sugestiami. Oddział ginekologiczno – położniczy został zbudowany właśnie w oparciu o cenne wskazówki położnych.

Tematem panelu wzbudzającym emocje na sali była realizacja dostępu do znieczulenia zewnątrzoponowego.

IV. Opieka okołoporodowa – kierunki rozwoju

Prowadzący: Dagmara Korbasińska – Chwedczuk, Dyrektor Departamentu Zdrowia Publicznego w Ministerstwie Zdrowia, koordynująca Departament Równości w Zdrowiu.

W panelu tym omówiono propozycje poprawy opieki okołoporodowej, poprzez zmiany niektórych zapisów rozporządzenia. Głos zabrał profesor Tomasz Szczapa – Prezes Polskiego Towarzystwa Neonatologicznego rekomendując bardziej szczegółowe opisanie niektórych elementów, jak procedur neonatologicznych ze względu na duże korzyści np. z opóźnionego zaciśnięcia pępowiny (zwłaszcza u wcześniaków). Zwrócił uwagę na efektywność realizacji Standardu – uważa on, że realizacja rozporządzenia powinna być monitorowana nie tylko przez organizacje pozarządowe. Poza tym niezbędna jest współpraca ekspertów z różnych obszarów, tj. ekspertów medycznych, organizacji pozarządowych, instytucji rządowych.

W swoim wystąpieniu Dagmara Korbasińska – Chwedczuk oprócz przedstawienia proponowanych zmian zapisów w standardzie opieki okołoporodowej zwróciła również uwagę na lepszy dostęp do świadczeń medycznych dla osób z niepełnosprawnościami, w tym na udogodnienia komunikacyjne, sprzętowe (np. wagi dla osób otyłych).

Strona społeczna (panel II)

W panelu, w którym wzięła udział strona społeczna wypowiedziały się przedstawicielki nw. organizacji:

Fundacja Rodzić po Ludzku – realizacja standardu w Polsce

Joanna Pietrusiewicz przedstawiła prezentację przedstawiającą doświadczenia kobiet rodzących w 2024 roku w Polsce (ankieta #GłosMatek). Głos Matek to stały monitoring opieki okołoporodowej w polskich szpitalach prowadzony przez FRpL od 2018 roku. Zebrane dane pokazują w jaki sposób są realizowane zapisy standardów organizacyjnych opieki okołoporodowej. Oprócz danych statystycznych J.Pietrusiewicz zacytowała komentarze kobiet rodzących pokazujące jak bardzo trudnym doświadczeniem był dla nich poród.

Fundacja Matecznik – realizacja standardu w Wielkopolsce

Alicja Nowaczyk zaprezentowała dane statystyczne dotyczące porodów w Wielkopolsce oraz przeczytała cytaty kobiet rodzących w tym regionie, które doświadczyły przemocy położniczej, złamania prawa w czasie porodu, w tym prawa do informacji, zapytania o zgodę. Złe i dobre głosy pokazują czego potrzebują kobiety w porodzie (chcą by ich słuchano, by czuły się ważne, mogły współdecydować o tym co się z nimi dzieje). Szczegóły z wystąpienia przeczytasz w sprawozdaniu.

Stowarzyszenie Tulimy Mamy, Inicjatywa społeczna Maluchy na Brzuchy – realizacja prawa kontaktu skóra do skóry

Anna Kwiatek – Kucharska przedstawiła dane statystyczne dotyczące kontaktu skóra do skóry w porodzie drogami natury i poprzez cięcie cesarskie zgromadzone w ramach ankiet zbieranych przez FRpL. Według danych z portalu gdzierodzic.info, w latach 2022-2024 tylko 52% kobiet rodzących drogami natury miało zgodny ze standardem kontakt skóra do skóry ze swoim dzieckiem. Szansa na doświadczenie tego kontaktu wiąże się z miejscem zamieszkania (porodu) położnicy.

Zdaniem Stowarzyszenia niezbędne jest przeprowadzenie analizy barier dla kontaktu skóra do skóry w każdym szpitalu w Polsce, bo tylko znając lokalne uwarunkowania można zaproponować skuteczne rozwiązania na poziomie poszczególnych placówek. Rekomenduje przeszkolenie personelu medycznego sprawującego opiekę nad matką i dzieckiem (różne specjalizacje) szpitali w zakresie znaczenia i przeprowadzania kontaktu skóra do skóry. Szkolenie ważne jest również dla kadry zarządzającej, aby cały zespół miał miał świadomość znaczenia kontaktu skóra do skóry. Ważne jest również przeprowadzenie działań edukacyjnych skierowanych do kobiet w ciąży i ich bliskich pokazujących priorytet dla kontaktu skóra do skóry przed innymi czynnościami poporodowymi. Więcej o wystąpieniu dowiesz się ze sprawozdania.

Fundacja Mlekiem Mamy – głos pacjentek dotyczący opieki laktacyjnej w Polsce

Marlena Świrk przypomniała przepisy mówiące o opiece okołoporodowej lub wiążące się z jej jakością. Następnie przedstawiła opiekę laktacyjną w praktyce – dane statystyczne zebrane przez FRpL:

75% wsparcie w pierwszym przystawieniu do piersi na sali porodowej, 52% nauka i pomoc przy karmieniu piersią z inicjatywy personelu medycznego, 31% możliwość skorzystania z usług doradcy laktacyjnego na oddziale, przez cały czas, 15% brak wsparcia w karmieniu piersią lub minimalne, 18% przystawienie do piersi – czynność za mało delikatna, 58% w szpitalu podano dziecku mieszankę tzw. mleko modyfikowane (różne przyczyny).

Mimo to w polskich szpitalach kobiety czują się zmuszane do karmienia piersią (30%) i do karmienia dziecka mlekiem modyfikowanym (19%). Zdaniem Marleny Świrk “zmuszanie” wynika czasami z braku umiejętności komunikowania się z pacjentkami. Okazuje się jednak, że wczesne żywienie oparte jest na preparatach do żywienia niemowląt. Z ankiety przeprowadzonej przez FMM wśród mam karmiących sztucznie wynika też, że 66% dzieci otrzymało preparat po raz pierwszy pomiędzy 1 a 7 dż, w tym w 1. aż 30,2%. Preparat podała po raz pierwszy osoba z personelu –  52%.

„Primum non nocere” –  Po pierwsze nie szkodzić

Kobiety oczekują przede wszystkim przestrzegania prawa i wytycznych, kompetentnego personelu medycznego i podmiotowego traktowania. Kobiety oczekują również, by lekarz w danej dziedzinie wypowiadał się na temat swojej specjalizacji, nie opierał zaleceń na własnych przekonaniach, a na wiedzy medycznej, nie powielał mitów niekorzystnie wpływających na zdrowie, nie ośmieszał pacjentki, skupiał się na problemie medycznym, z którym przyszła pacjentka, nie odmawiał leczenia pacjentki będącej w czasie laktacji.

Fundacja Czułość – opieka nad kobietami w sytuacjach szczególnych

Joanna Frejus przypomniała prawa, jakie przysługują kobietom doświadczającym poronienia oraz przedstawiła statystyki dotyczące sytuacji szczególnych w Polsce. Szacuje się, że 10-15% ciąż kończy się poronieniem, czyli każdego roku 40 tysięcy kobiet doświadcza poronienia. 1700 kobiet rodzi martwe dziecko. Są to dane szacunkowe, ponieważ nie o wszystkich takich doświadczeniach wiemy. Ponadto opieki w mniejszym lub większym stopniu potrzebują również osoby bliskie kobiety roniącej. Joanna Frejus odniosła się też do raportu Najwyższej Izby Kontroli z 2019 roku poświęconego opiece w sytuacjach szczególnych. We wszystkich 37 skontrolowanych szpitalach nie zapewniono kobietom odpowiedniej opieki. Podstawowy wykryty problem to ograniczenie opieki do minimum niezbędnej pomocy medycznej bez dostatecznej empatii ze strony personelu i bez pełnej informacji. Panelistka zwróciła uwagę również na to, że nadal nie są przestrzegane zapisy standardów opieki okołoporodowej. Mimo to jest planowana już druga zmiana tego przepisu.

Planowane zmiany w standardzie opieki okołoporodowej

Edukacja i profilaktyka

• edukacja od początku ciąży,
• informowanie o szczepieniach,
• profilaktyka raka piersi (USG w grupach ryzyka).

Wsparcie kobiet w ciąży

• plan porodu z określonymi elementami,
• profesjonalna opieka położnej POZ,
• indywidualne podejście w sytuacjach szczególnych (np. strata dziecka, wada wrodzona)

Zdrowie i dostępność

• lepsza organizacja profilaktyki i badań,
• kompleksowa opieka laktacyjna,
• zwiększona dostępność znieczulenia zewnątrzoponowego.

Fotorelacja